Villa Aberson

Als u vanaf Bed & Breakfast Villa Aberson het Hanzestedenpad naar Deventer wandelt, komt u ook langs het schitterende langoed Rande.

Het landgoed in Diepenveen bestaat uit Oud Rande, Smets Rande en Nieuw Rande. Het moderne biologisch dynamisch melkveebedrijf in de uiterwaarden van de IJssel, de Keizers- en Stobbenwaard, is de vierde poot: de Natuurderij KeizersRande. De agrarische exploitatie van deze boerderij staat geheel ten dienste van de natuur- en landschapswaarden binnen het landgoed.

Een oude toren op een steenworp afstand van de spoorlijn Zwolle–Deventer, is alles wat er is overgebleven van de eens zo machtige havezate Rande. De oudste vermelding dateert al uit 1285, toen de familie Van Rande hier een kasteel bewoonde. Zo oud is de huidige toren echter niet. De toren maakte deel uit van een groot huis dat Willem van Doetinchem, zoon van de schout van Deventer, hier liet bouwen in 1570. Later werd op Rande een kapel ingericht voor de Rooms Katholieke eredienst, die vanaf 1638 bediend werd door de paters Jezuïeten uit Zwolle.

In het begin van de negentiende eeuw raakte Oud Rande zodanig in verval dat men in 1838 overging tot gedeeltelijke sloop. De toren werd gespaard. Er verrees een nieuw neogotisch huis ‘met een kasteelachtig voorkomen in historiserende stijl’.

Ook dit landhuis heeft echter de tand des tijds niet doorstaan. In 1964 werd het met de grond gelijk gemaakt. Opnieuw werd de toren gespaard. Het onderste deel van de toren vertelt nog steeds het verhaal van het katholicisme in de zeventiende eeuw, toen de katholieken in het geheim hun erediensten konden houden. Mocht de godsdienstoorlog weer oplaaien, dan kan het schuilkerkje op Oud Rande zo weer in gebruik worden genomen.

De eerste vermelding van het huis Rande, Smets Rande, dateert uit 1603. Rond 1800 was Smets Rande een statig huis met twee bouwhuizen, gelegen aan een voorplein. Achter het huis lag een tuin met formele aanleg. Langzamerhand raakte het landgoed in verval. Van de gracht was nog maar een klein deel over en de lanen aan de noord- en westkant waren verdwenen.

In 1853 werd het landgoed Smets Rande aangekocht door Albertus Jacobus Duymaer van Twist, gouverneur-generaal van Nederlands-Indië tussen 1851 en 1856. Hij is de Gouverneur-Generaal in de Max Havelaar van Multatuli. Messcherp formuleert Multatuli: Maar als algemene ziektegeschiedenis van de gouverneurs-generaal, meen ik te mogen opgeven: […] Heimwee naar een Hollandse buitenplaats. Naar Rande dus.

Het verwaarloosde geraakte huis werd afgebroken. De met eiken omzoomde oprijlaan is nog aanwezig, evenals de oude bouwhuizen ter rechterzijde van het landhuis, een ingestorte kelder en een deel van de moestuin met een serre. Ook een deel van de grachten herinnert nog aan Smets Rande, zij het dat het water ontbreekt. In 1857 werd even verderop een nieuw riant onderkomen gebouwd: Nieuw Rande. Vanaf het oude Smets Rande naar het nieuwe huis werd een beukenlaan geplant.

De Engelse tuinen laat Duymaer aanleggen door de bekende tuinarchitect J.D. Zocher. Een belangrijk onderdeel in de Engelse tuin zijn de reeds voor die tijd aanwezige kolken die door Zocher tot een fraaie waterpartij zijn verbonden. Hierbij heeft hij gebruikt gemaakt van de al bestaande hoogteverschillen van de rivierduinen.

In 1895, na het overlijden van mevrouw Duymaer van Twist-Beck, wordt het landgoed aangekocht door G.J.Th. baron Stratenus. Hij brengt een aantal veranderingen aan, waaronder de aanbouw van de paardenstal en een ketelhuis. Vlak voor zijn dood legateert Stratenus in 1979 het landgoed Nieuw Rande aan de Verenigde Gestichten, nu de Stichting IJssellandschap.